Sycylia rowerem

Superkatolicka Sycylia?

– My, sycylijczycy jesteśmy bardzo przywiązani do swoich tradycji i niechętnie wprowadzamy zmiany. – mówi Ojciec Agripino, który ma 89 lat, ale wygląda jak zasuszona śliwka, tak że można mu dać i 189.

– Czy Putin jest prawosławny? – pyta się mnie, kiedy usłyszał, że wiele lat żyłem w Rosji.

– Jest, tylko 50% prawosławnych w Rosji nie wierzy w Boga. – odpowiadam

– A to podobnie jak sycylijscy katolicy. – zbija mnie zupełnie z nóg mój wiekowy współbrat, który urodził się w Katanii i całe życie pracował jako wykładowca na Sycylii.

 

Katania to miasto pełne życia i ruchu. Choć wielu tu turystów, to jednak rytm miastu nadają jego mieszkańcy. Zaułki, obdrapane ściany domów, kocie łby, zwały śmieci na poboczu, mnóstwo malutkich sklepików i warsztatów, barów, kafeterii, paninernii (chleb i kanapki), dolcerii (słodycze), pizzerii, pasticcerii (różne wypieki), trattorii i osterii (bary z lokalnymi daniami) i wiele innych. W centrum miasta rybny rynek, dokąd rybacy z samego rana zwożą tylko co złowione ryby, małże i krewetki. Sycylijczyk o poranku idzie na kawę, może z jakimś rogalikiem. Potem na 2 -3 godziny otworzy swój sklepik lub warsztacik, a następnie znużony pracą i upałem udaje się na siestę. Około szóstej wieczór znowu otwiera swój kramik, tylko trudno się zorientować, czy robi to dla dochodu czy dla animacji życia towarzyskiego?  W tych małych pizzeriach odkryłem dla siebie pizza tedesca, czyli „pizzę niemiecką”: margherita za 5 euro posypana gęsto frytkami daje energię na cały dzień jazdy rowerem.

Wieczorna, niedzielna Msza w jezuickiej parafii w centrum  Katanii jest najliczniejsza. Gra na gitarach parafialny zespół bigbitowy przywołujący na pamięć oazę lat 70-tych i 80-tych. Z 8000 parafian do kościoła chodzi kilkaset osób. Młody proboszcz, Ojciec Rosario, ciągle zajęty na różnych spotkaniach i rozmowach z parafianami, natomiast nocą śpi w salce razem z bezdomnymi, którym dach nad głową daje parafia – żeby goście zachowywali się spokojnie. Ojciec Rosario mówi homilię prostym językiem: od serca do serca. Opowiadając o uczniach z Emaus nawiązuje do dwóch obrazów Caravaggio na ten temat. „Popatrz, Jezus jest tutaj przedstawiony bez brody, jako młody mężczyzna, ‘dobry pasterz’ z malowany w katakumbach. Dlatego uczniowie nie mogli go rozpoznać, natomiast najbliżej Jezusa jest sceptycznie nastawiony do Jego objawienia sługa z gospody. Ten kto jest najdalej Jezusa, tego Jezus chce mieć najbliżej siebie” – tłumaczy mi później proboszcz pokazując obraz na ekranie komputera. Słucham z uwagę, bo między innymi celem mojej wyprawy jest zobaczyć na własne oczy „Wskrzeszenie Łazarza”, „Pokłon pasterzy” w muzeum w Messynie oraz „Pogrzeb Łucji”, który wisi w prezbiterium kościoła w Syrakuzach wybudowanego na katakumbach, gdzie jak to przedstawił Caravaggio, święta mogła być pochowana. Wszystkie obrazy, ciemne, prawie monochromatyczne, z ogromną, przygniatającą, pustą przestrzenia ponad głowami postaci. Caravaggio namalował je pod koniec swojego życia, kiedy uciekł najpierw z Rzymu na Maltę, ścigany za zabójstwo, a potem po kolejnym skandalu z Malty na Sycylię. Genialny i nieświęty malarz przedstawił na nich nie tylko postacie świętych, ale także stan swojej duszy.

Św. Łucja i św. Agata, dwie młode patrycjuszki, patronki Sycylii (obok nich jeszcze dwie miejscowe dziewice o podobnej biografii: Oliwia i Rozalia), który oddały swoje życie za Oblubieńca Jezusa, bo nie chciały wyjść za mąż za poganina. Obydwie miały być oddane do domy rozpusty, gdzie obroniły swoją cnotę, ale w następstwie zostały okrutnie zamordowane. Ojciec Agripino mówi mi jednak spokojnie: „Oprócz tego, że były młodymi dziewczętami i poniosły śmierć męczeńską, właściwie nic o nich nie wiemy”. W Katanii modlę się w Duomo (katedrze) przed zakrwawioną chustą św. Agaty. To właśnie tę chustę podczas erupcji Etny, kiedy na dół płynęły potoki lawy, niesiono w procesji do granic miasta, bo przecież święta zginęła na rozżarzonych węglach. Z Etny, która góruje nad miastem, nieustannie wydobywa się dym – to jeden z najbardziej aktywnych i najlepiej opisany wulkan na świecie. Cassateddi di Sant’Agata – kolejny przykład wybujałej pobożności sycylijczyków – „piersi św. Agaty”, które obcięli jej rzymscy oprawcy – okrągłe biszkoptowe ciastka, nasączone likierem i wypełnione serem ricotta, kawałkami czekolady, owocami kandyzowanymi i polane białym lukrem.

Diabeł i grzesznicy

Wracam z rowerowej wycieczki do Piane degli Albanesi i chowam się w Palermo przed ogromną ulewą w bramie. Za chwilę dołącza do mnie jegomość na skuterze. „Ten potop to kara boska za grzechy mieszkańców Palermo” – żartuję rozpoczynając z nim rozmowę. Mężczyzna bynajmniej nie przyjmuje tego za żart, lecz skruszony przyznaje, że jego miasto rzeczywiście pełne jest nieprawości. W Agrigento, w muzeum katedralnym, natknąłem się na słynny “list diabła”, którego historia dobrze obrazuje emocjonalną, ale też szczerą wiarę sycylijczyków. W 1676 w niedalekim klasztorze siostra Maria od Poczęcia i Ukrzyżowania (z rodu Tomasi) została porwana nad ziemię, a następnie zmuszona przez diabła do napisania listu. List w żaden sposób nie można było odczytać, ale wśród okolicznych mieszkańców rozeszła się wieść, że zawiera on żądanie szatana, aby Bóg zrezygnował ze swojego miłosierdzia wobec ludności Agrigento. Tłum ruszył na klasztor, aby zlinczować zakonnicę. Uratował ją miejscowy biskup i przeprowadził drobiazgowe śledztwo, które udowodniło, że siostra Maria nie ma żadnych konszachtów z diabłem, a list napisała pod przymusem (akta procesu zachowały się do dzisiejszego dnia). Po jej śmierci Watykan ogłosił ją błogosławioną. Natomiast niedawno naukowcy zbadali list przy pomocy technik informatycznych i stwierdzili, że jest napisany szyfrem przy użyciu greki, łaciny, cyrylicy, pisma runicznego i języka jazydzkiego i rzeczywiście może zawierać to, o co się bali XVII wieczni sycylijczycy. Całą historię wykorzystał w jednej ze swoich powieści jeden z najbardziej znanych pisarzy sycylijskich XX wieku Giuseppe Tomasi di Lampedusa, zresztą krewny błogosławionej zakonnicy.

Jeżdżąc rowerem po Sycylii można się na własne oczy przekonać, że kościołów i kościółków jest tu mnóstwo. Najmniejsza wioseczka i już 2-3 kościółki, w większych przy każdym placyku i na każdym skrzyżowaniu. Do tego jeszcze niezliczone kapliczki – często prywatne na ścianach domów. Na każdej większej stacji kolejowej obowiązkowo kaplica! Choć wiele kościołów jest już opuszczonych, to widać, że te które działają są bardziej zadbane, wymalowane, wypucowane niż w innych częściach Włoch. Religijność na Sycylii może nas dziwić: jest bardzo „materialna”. Jeśli modlić się, to stojąc przed figurą lub obrazem, trzeba też obowiązkowo je pocałować lub przynajmniej dotknąć. Święte figury rażą swoją dosłowności i kiczowatością – często wyglądają jak lalka Barbie.

Jeśli klepsydra, to wielka jak plakat i obowiązkowo z kolorową fotografią zmarłego (zresztą w ten sam sposób ogłasza się o rocznicy śmierci), a kto obok przechodzi przeżegna się i na koniec ucałuje swoje palce. Tutejsza szopka to raczej barwny, kukiełkowy teatrzyk, pokazujący życie sycylijczyków w XVIII wieku, niż przedstawienie tajemnicy Bożego Narodzenia.

Sycylijczycy do Kościoła są bardzo przywiązani, choć nieobowiązkowo do niego co tydzień zaglądają. A jak już przyjdą to potrafią w ławce nadrabiać zaległości w korespondencji. Jak tylko ksiądz ucałuje na koniec ołtarz, to wielu panów jak na rozkaz momentalnie wychodzi z kościoła, nie czekając aż proboszcz zniknie w drzwiach zakrystii. Nie dziwmy się jak w środku Mszy organista przez telefon tłumaczy żonie na cały Kościół, gdzie znajdzie makaron na pastę. Księży jeszcze trochę jest, choć widziałem tak zniedołężniałych, że musieli rozdawać komunię siedząc na krześle.

Architektoniczny dialog kultur

Niezliczone zabytki Sycylii ukazują nam przedziwną mieszaninę kultur: od greckich świątyń w Agrigento poprzez romańskie bazyliki do barokowych, niezwykle ekspresyjnych,  kościołów epoki Burbonów. W Dolinie Świątyni w Agrigento polski motyw: „Upadek Ikra” Igora Mitoraja leżący przed Świątynią Concordia. Turystki uwielbiają kłaść rękę na pewnej części ciała nieszczęsnego „lotnika”. Mitoraj większą część życia tworzył we Włoszech, spośród jego dzieł w Polsce można podziwiać drzwi do jezuickiego sanktuarium Matki Boskiej Łaskawej na warszawskiej starówce.

Na mnie największe wrażenie zrobiły romańskie kościoły z bizantyjskimi mozaikami na ścianach. Często przy ich budowie wykorzystywano kolumny z rzymskich budynków, a nawet greckich świątyń. Prostota i harmonia konstrukcji skłania do skupienia. Przedstawione na mozaikach oblicza Jezusa, Maryi i świętych ukazują duchowy wymiar rzeczywistości. W Kaplicy Palatyńskiej w pałacu królewskim w Palermo, a jeszcze bardziej w katedrze w pobliskim Monreal, na ścianach przedstawiona jest  cała historia biblijna: od stworzenia poprzez dzieje patriarchów, cuda i misteria Chrystusa, działalność Piotra i Pawła. To rzeczywiście biblia pauperum, czyli biblia ubogich, którzy nie umieli czytać, ale poprzez kontakt ze sztuką poznawali Ewangelię. Ta synteza sztuki antycznej, średniowiecznej, bizantyjskiej, a często nawet muzułmańskiej (arabeski, czyli geometryczne wzory na posadzkach lub kolumnach) obroniła się przed upływem czasu i ciągle przekazuje nam duchowe prawdy.

Niezliczone barkowe kościoły Sycylii świadczą o bogactwie Królestwa Obojga Sycylii pod panowaniem Burbonów. Kościoły te mają często charakterystyczne półokrągłe fasady i niezwykle barwne wnętrze – to dobrze oddaje temperament sycylijczyków, natomiast dla mnie trąci myszką i epoką, która przeminęła. Te kościoły to raczej dekoracje teatralne niż miejsca modlitwy. Malarstwo iluzjonistyczne powiększało przestrzeń przez 3D kopuły, kolumny i sklepienia. Święci i anioły kręcą się w jakimś szalonym tańcu. „Winni” są temu jezuici – ideolodzy sztuki barokowej i kontrreformacji. Kościoły epoki baroku miały oddziaływać poprzez wyrażane emocje, pokazywać potęgę Kościoła przez bogactwo ozdób, kolorów. Liturgię również traktowano jako przedstawienie operowe, które powinna zawładnąć wszystkimi zmysłami uczestników. Stąd np. procesje Bożego Ciała: teatr na świeżym powietrzu, który miał przyciągać uwagę przechodniów muzyką, sztandarami, kolorowymi strojami i w  ten sposób przekazywać prawdę o Eucharystii.  Wydaje mi się, że dzisiaj nasze procesje Bożego Ciała przypominają trochę rekonstrukcje historyczne XVII wiecznej pobożności. Feretrony i baldachimy, stroje ludowe – cóż to ma wspólnego z współczesnym człowiekiem? A może spróbować robić to po nowemu? Przecież mamy już tyle grup uwielbienia tańcem, ewangelizacji i czy nie można by je zaangażować do nowoczesnego i zrozumiałego dla współczesnych Polaków przedstawiania prawd wiary? Tak jak już popularnością cieszą się Marsze Trzech Króli czy Wszystkich Świętych na 1 listopada, tak samo procesje Bożego Ciała można robić w formie happeningu, a nie nudnych występów folklorystycznych.

Dlaczego miasto na górze, a kościół w garażu?

Jeśli chcecie być w miejscu całkowicie opanowanym przez turystów i przepychać się na kamienistej plaży słysząc co 5 metrów ‘ku…”, to musicie obowiązkowo jechać do Taorminy – jednego z miasteczek położonych malowniczo na szczycie góry i nad brzegiem morza. Na szczęście wiele takich miasteczek zobaczyć można także w centralnej Sycylii, rzadziej odwiedzanej przez turystów. Dlaczego sycylijczycy budowali miasta w tak niedogodnych miejscach, gdzie nie ma wody i trudno się poruszać? Odpowiedź związana jest z trudną historią Sycylii: w średniowieczu, w czasach nieustannych najazdów, położenie miasta na szczycie góry wzmacniało szansę na skuteczną obronę. Czasy się zmieniły, a miasteczka pozostały na swoim miejscu. Jednym z nich jest Noto, które zostało całkowicie zniszczone przez trzęsienie ziemi w 1693 i wtedy miasto odbudowano od nowa nieco dalej od pierwotnego miejsca, ale ciągle na grzbiecie wzgórza. Nowa Nota to perełka sycylijskiego baroku, dowód bogactwa epoki Burbonów. Niedaleko stąd Modica, położona niezwykle malowniczo w głębokim parowie, dalej Ragusa i Agrigento. Chodząc po starówkach tych miast przemieszczasz się wąziutki uliczkami, czasami szerokimi na jednego człowieka, do których nigdy nie dochodzi słońce. Co chwilę schody pnące się bez końca do góry (rowerem tu nie pojeździsz, tylko musisz go ciągnąć za sobą), mostki, podcienie, istna plątanina w której googlemaps traci orientację, kiedy ulica ma długość … 10 metrów. Jeśli jakaś babcia chce pójść do apteki, to może nie wrócić do domu, bo wspinanie się kilkadziesiąt metrów w górę, może się zakończyć zawałem lub wylewem.

Domy tutaj bardziej się drąży w skale, niż buduje. W 1987 roku w Modica chłopiec szukając swojej piłki wszedł do nieużywanego garażu wydrążonego w skale i powiedział dorosłym, że widział tam na ścianach dziwne rysunki. Okazało się, że to unikalne, bizantyjskie freski z XI wieku, z podziemnego kościoła św. Mikołaja, wydrążonego w skale przez miejscowych Greków. Te miasteczka w centralnej Sycylii pustoszeją – liczyłem, że w wielu z nich tylko połowa domów jest zamieszkana. Trudne warunki życia, brak pracy i perspektyw, a także brak dzieci – Włochy mają najwyższą średnią życia w Europie. Jeśli na ulicy dzieci, to hinduskie lub murzyńskie, jeśli kobieta w ciąży, to arabka.

Imigrantów najwięcej widać w Palermo i Katanii, jednak trzeba zauważyć, że zachowują się dosyć spokojnie – sycylijczycy nie pozwolą, aby ktoś szarogęsił się w ich domu. Na prowincji język mają tak chropowaty, że wydaje się, że słowa z trudem przechodzą im przez krtań. To górale, którzy mają poczucie swojej godności i obcy muszą się z tym liczyć. Ojciec Justin w Palermo twierdzi: „Bez imigrantów padłyby restauracje i hotele, nie byłoby komu pracować w polu i opiekować się starszymi”. Benito z San Fratello, ma jednak inne zdanie: „Nie pracują, kradną i tylko wyciągają ręce po pieniądze” – prawda leży pewnie po środku.

 

Wyspa katastrof

Benito nie ożenił się, tylko całe życie pomaga prowadzić jezuitom ośrodek ‘oazowy’ Willa Aniołów, w górach, w pokrytym bukowo-dębowymi lasami parku narodowym Nebrodi. Jechałem cały dzień z Cefalu wspaniałą drogą nad samym morzem, z palmami i lazurowym morzem na wyciągniecie ręki, a Benito zrobił dobry uczynek i podwiózł mnie z rowerem na wysokość 1300 m. Choć na dole szaleje lato, tutaj na drzewach jeszcze nie ma liści. Nagle na jednej z serpentyn widzę stado jakiś czarnych zwierząt: „To dzikie świnie – mówi Benito – jedne są rzeczywiście dzikie i do nich można strzelać, inne mają właściciela”. Oczywiście to tajemnica miejscowych myśliwych, jak odróżnić jedne od drugich. Benito zawozi mnie do centrum swojej wioski San Fratello i pokazuje głęboką wyrwę w terenie: „Tutaj 8 stycznia 1922 roku po obfitych deszczach zeszło ogromne osuwisko, które zwałami błota zniszczyło połowę miejscowości, w tym 7 kościołów.” A było ich wówczas w 20 tysięcznym miasteczku 27! Sam Mussolini przyjechał, aby pocieszyć mieszkańców i to pewnie dlatego Benito ma takie ładne imię. „Teraz mieszka nas tutaj zaledwie 3 tyś. Ludzie wyjeżdżali na północ Włoch, do Ameryki, młodzi uciekają do miast na wybrzeżu, gdzie życie jest lżejsze.”  Trzęsienia ziemi, wybuchy Etny i osuwiska to katastrofy naturalne, które wiecznie trapią mieszkańców wyspy. Z tego powodu nie radzę szczególnie odwiedzać Messyna, są tam co prawda piękne widoki na cieśninę i kontynentalne Włochy, ale miasto jest zupełnie nowe – w 1908 roku miało miejsce straszliwe trzęsienie ziemi, które zabiło połowę mieszkańców (60-80 tyś.) i zniszczyło 90 % zabudowy miasta. Miasto jest ładne, ale nawet katedra to rekonstrukcja.

Etna – widok z południa

Pniemy się dalej do góry. Benito rozmawia przez telefon w języku, z którego mało rozumiem: okazuje się, że to galoitalico, spadek po jego przodkach, który przybyli na Sycylię w czasach Normanów z Lombardii i założyli wioskę San Fratello (‘Święty braciszek’). Na Sycylii istnieją trzy miejscowości, których mieszkańcy posługują się tym językiem: „Jeszcze niedawno ludzi wstydzili się tak mówić, bo wypadało mówić ‘językiem telewizyjnym’. Teraz na odwrót, nawet młodzi się go uczą” – objaśnia Benito i zostawia mnie samego w schronisku, gdzie nie ma nawet elektryczności – cóż dzisiaj będzie krótka kąpiel w lodowatej wodzie.

Benito pokazuje mi dokąd pojechać w centralnej Sycylii.   

Co to jest mafia?

Jeśli Sycylia, to oczywiście mafia. Skąd się wzięła i co znaczy to dziwne słowo? Sycylia nieustannie doświadczała najazdów i „okupacji”. Najpierw Grecy, potem Rzymianie, których walka z Kartaginą o Sycylię była zarzewiem wojen punickich, Wandalowie, Ostrogoci, Bizancjum, Saraceni, Normanowie, Niemcy, Andegawenowie, Aragonia, Habsburgowie, Burbonowie po kolei rządzili Sycylią. W poniedziałek  wielkanocny 1282 roku francuscy żołdacy zgwałcili w Palermo pannę  młodą. Matka dziewczyny krzycząc „Ma fia! Ma fia!” (moja córka) wezwała sycylijczyków do zemsty na Francuzach. Dzwony dzwoniące na nieszpory były sygnałem do ataku (stąd nazwa powstania „Nieszpory Sycylijskie”), w wyniku którego wycięto kilka tysięcy Francuzów. Tak więc mafia byłaby w swoim rodowodzie rodzajem sprzeciwy wobec obcych i systemem nieformalnego samorządu. Do lat 60tych XX wieku mafia była organizacją prowincjonalną, wręcz wiejską. Często przedstawiała się i była przyjmowana jako rodzaj zbiorowego Janosika, który odbierał bogatym (obcym) i rozdawał biednym (swoim). A jak wiadomo granica między Janosikiem i zwyczajnym zbójnikiem jest bardzo cienka, więc często mafia była organizacją miejscowych rzezimieszków, związanych określonymi zasadami honoru. Po II wojnie światowej na Sycylii panowała straszna bieda, co z jednej strony pchała młodych awanturników w szeregi mafii, z drugiej dawała im popularność wśród wieśniaków wrogo nastawionych do „rzymskiej” – obcej władzy. O niektórych mafiosach pisano romantyczne artykuły, a nawet kręcono reportaże. Mafia stała się modnym tematem. Jednym z takich hersztów opisywanym przez prasę, także zagraniczną, był Salvatore Giuliano.

Ponieważ odwiedzałem w Piane degli Albanesi, mojego znajomego z Camino italoalbańczyka Giuseppe, włoskiego żołnierza, chciałem też zobaczyć oddalone o kilka kilometrów Portella della Ginestra, miejsce które odegrało dużą rolę w historii sycylijskiej mafii. Giuseppe ma ciekawe hobby: hoduje owce z śrubowatymi, długimi rogami sterczącymi do góry – jeden z symboli Sycylii – które zaczęły wymierać pod koniec XX wieku. Piane degli Albanesi – to miejscowość niedaleko od Palermo, zamieszkała przez Albańczyków, którzy uciekli na Sycylię przed Turkami. Pierwotnie byli prawosławnymi, później przyjęli autorytet papieża zachowując obrządek wschodni i posługując się do dzisiaj w życiu codziennym językiem albańskim. Przy okazji można dodać, że w samym Palermo w romańskim kościele Santa Maria dell’Ammiraglio, ozdobionym bizantyjskimi mozaikami, odprawia się liturgię wschodnią jednak dosyć już zlatynizowaną i w dużej części w języku włoskim.

Sycylijskie uliczki to prawdziwe wernisaże sztuki współczesnej

Portella della Ginestra nie dałem rady odwiedzić, bo spadła straszna ulewa, tak że bałem się nawet jechać po stromych serpentynach rowerem i Giuseppe odwiózł mnie do granic miasta samochodem. A co się tam stało? 1 maja 1947 jak zwykle miejscowi komuniści zorganizowali w Portella robotniczy, a właściwie chłopski wiec. Tym razem miał on jednak tragiczny przebieg – Salvatore Giuliano ze swoją bandą ostrzelali manifestantów zabijając 11 osób, w tym kobiety i dzieci, i raniąc wiele innych. Do dziś nie są jasne kulisy tej masakry. Były to czasy niezwykłego napięcia we Włoszech związanego z możliwym dojściem do władzy komunistów. Mafia współpracowała z właścicielami majątków ziemskich, którzy obawiali się parcelacji, jeśli władzę przejmie lewica. Mafia była też związana z separatystami, którzy chcieli oddzielenia Sycylii od Włoch. Po masakrze komuniści zorganizowali milionowe manifestacje w całych Włoszech. Za Salvatore wydano list gończy i jednego razu jego kryjówkę szturmowało aż 300 karabinierów, ale mafioso dał radę uciec, tak że rząd zdecydował się wysłać na wyspę 1000 osobowy oddział żołnierzy! W końcu w 1950 r został zastrzelony przez policję (wersja oficjalna), albo przez zdrajcę, ale wcześniej zdążył wysłać list do prezydenta Trumana z prośbą o pomoc militarną i propozycją przyłączenia Sycylii do USA (sic!). O samym Salvatore nie tylko kręcono filmy, ale nawet stworzono operę.

Policja i dziennikarze wokół zastrzelonego Salvatore Giuliano

Masakra miała jednak dalekosiężne skutki: ponieważ tym razem mafia zamordowała ludzi biednych, zaczął się kruszyć mit o mafiozach, jako współczesnych Janosikach. Być może spadek poparcia wśród ludności wiejskiej spowodował, że mafia zaczęła w latach 50tych i 60tych przenosić się do miasta i zajmować zorganizowaną przestępczością. Trochę później cosa nostra zajęła się produkcją i przemytem heroiny, szczególnie do USA, a to dzięki rodzinnym koneksjom. W ręce mafiosów szły dosłownie worki dolarów – mafia stała się potężną, przebogatą i bezwzględną organizacją przestępczą. O kontrolę nad tymi wielkimi potokami pieniędzy zaczęły walczyć różne mafijne grupy – w latach 80tych wybuchła „wielka wojna mafii”, która spowodowała śmierć tysięcy ludzi. Bywało, że w Palermo ginęło kilka osób dziennie. Ludzi torturowano, a zwłoki rzucano świniom. Coraz mocniejszy stawał się klan Corleone. Dopóki były to porachunki mafijne policja szczególnie się nie wtrącała. Kiedy jednak zaczęli ginąć sędziowie, politycy, funkcjonariusze, wtedy rząd w Rzymie był zmuszony przystąpić do działania. Ogromne znaczenie miała wizyta Jana Pawła II na Sycylii w 1993 r., kiedy papież wygłosił płomienne przemówienie: „Bóg powiedział «Nie zabijaj». Żaden człowiek, żadna mafia nie może zmienić ani podeptać tego świętego prawa Boskiego. W imię Chrystusa ukrzyżowanego i zmartwychwstałego, tego Chrystusa, który jest życiem, drogą i prawdą, mówię do odpowiedzialnych: nawróćcie się, bo kiedyś przyjdzie Boży Sąd.”. Część uwięzionych mafiozów poszła na współpracę z władzami i w końcu w ciągu lat 90tych mafię udało się w dużej mierze złamać i dzisiaj nie gra ona na Sycylii szczególnej roli.

Sycylijskie stroje przypominają nam trochę cygańskie, ale wyśmienicie podkreślają urodę i temperament sycylijskich dziewcząt – zdjęcie z końca XIX wieku.

A skąd ruchy separatystyczne na Sycylii? Włochy przez około 1500 lat nie były jednym państwem. Z czasem południe kraju ukształtowało swoją odrębną kulturę, ekonomię i państwowość. W połowie XIX wieku ruchy rewolucyjne i masoni (na Sycylii te ruchy nie miały większego poparcia) rzucili hasło zjednoczenia Włoch. Decydująca była kwestia Królestwa Obojga Sycylii, największego wówczas państwa we Włoszech i dlatego w roku 1860 na Sycylii wylądował awanturnik Garibaldi wraz z Tysiącem Czerwonych Koszul. W Palermo przyjęto ich entuzjastycznie i słaba władza Burbonów szybko runęła. W zjednoczonych Włochach prym wiodła jednak północ i szybko okazało się, że ekonomicznie i politycznie Sycylia zaczęła podupadać. Urzędnicy włoskiego państwa patrzyli na sycylijczyków z góry. Zaczęły się powstania i rewolty, z których największe były w 1864 i 1893. Te bunty, w których uczestniczyła mafia, były krwawo tłumione przez wojska rządowe i karabinierów (coś w rodzaju oddziałów specjalnych policji podporządkowanych bezpośrednio rządowi w Rzymie). Władze odpowiadały represjami konfiskując np. majątki kościele i przeznaczając zdobyte w ten sposób pieniądze na … pokrycie deficytu budżetowego. Z powodu biedy pod koniec XIX wieku rusza z wyspy emigracja do Ameryki. Sycylijczycy czuli się oszukani i wyzyskiwani. Z w miarę łagodnej ‘okupacji’ Burbonów trafili pod bardziej bezwzględną ‘włoską’.

Ale to już historia. Teraz jadąc przez Sycylię rowerem wszędzie widać rozwój gospodarczy: dziesiątki kilometrów szczelnie pokrytych szklarniami, wszędobylscy turyści i inwestycje europejskie w infrastrukturę. Palmy, gaje cytrusowe, oliwki i kaktusy, wiecznie nad głową słońce, lazurowe morze bije falami o nadbrzeżne skały – na Sycylii trudno się nie uśmiechać.

Sycylijczycy to mistrzowie gestu. Anegdota mówi, jak pewnego razy partyzanci złapali konfidenta: „Jak mogłem was zdradzić Niemcom, jeśli przez cały czas miałem związane ręce?” – tłumaczył się podejrzany.

 


Comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *